Olijfolie staat al eeuwenlang in de keuken, maar het gebruik ervan gaat veel verder dan bakken en braden. Deze goudgele vloeistof wordt gemaakt van geperste olijven en heeft een rijke geschiedenis in landen rond de Middellandse Zee. Van Griekenland tot Spanje, van Italië tot Marokko: de olijfboom is er niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. En dat is niet voor niets. De olie die uit de vrucht komt, zit vol stoffen die je lichaam goed doen en heeft toepassingen die van de keuken tot de badkamer reiken.
Wat er precies in een fles olijfolie zit
Olijfolie bestaat voor het grootste deel uit enkelvoudig onverzadigd vet, ook wel oliezuur genoemd. Dit type vet is beter voor het lichaam dan verzadigd vet, omdat het helpt om het cholesterolgehalte in balans te houden. Naast oliezuur bevat de olie ook polyfenolen. Dat zijn plantaardige stoffen met een beschermende werking op cellen. Extra vierge olijfolie, de minst bewerkte variant, bevat de meeste van deze stoffen. Hoe minder een olie bewerkt is, hoe meer van de natuurlijke eigenschappen bewaard blijven. Dat verklaart waarom extra vierge als de meest waardevolle soort wordt beschouwd. De smaak is dan ook uitgesproken: fruitig, soms licht bitter en met een pepperige afdronk. Dat bittere gevoel in de keel is geen fout, maar juist een teken van kwaliteit.
Hoe je het het beste gebruikt in de keuken
Veel mensen vragen zich af of je olijfolie wel kunt verhitten. Het antwoord is ja, maar met een paar kanttekeningen. Het rookpunt van extra vierge olijfolie ligt rond de 190 graden Celsius. Dat is hoog genoeg voor het bakken van groenten, vis en vlees op middelhoog vuur. Bij hogere temperaturen, zoals bij frituren, kun je beter kiezen voor een geraffineerde variant of een andere olie. Voor het maken van dressings, het besprenkelen van salades en het afdoppen van soepen is de extra vierge versie uitstekend. De smaak komt dan het beste tot zijn recht. Bewaar de fles altijd op een donkere, koele plek, want licht en warmte tasten de kwaliteit aan. Een donkere glazen fles helpt daarbij.
Gebruik buiten de keuken om
Al lang voor de moderne cosmetica-industrie gebruikten mensen plantaardige oliën voor de huid en het haar. Olijfolie heeft een vochtinbrengende werking en wordt al generaties lang gebruikt voor droge huid, ruwe ellebogen en broze nagels. De olie vormt een beschermende laag op de huid en helpt vocht vast te houden. Ook voor de neus is er een volkse toepassing bekend: bij een droge neus of geïrriteerd neusslijmvlies brengen sommige mensen een klein beetje olie aan in de neusgangen om de slijmvliezen te verzachten. Dit is een oud gebruik, maar het is goed om voorzichtig te zijn en niet te veel te gebruiken. Voor het haar werkt een kleine hoeveelheid olie als een dieptebehandeling: breng het aan op de punten of als masker op het haar, laat het intrekken en was het daarna uit. Het resultaat is zacht en glanzend haar.
Hoe je een goede fles herkent
Op een fles olijfolie staan vaak veel termen die verwarrend kunnen zijn. Extra vierge betekent dat de olie koud geperst is en een laag zuurgehalte heeft van minder dan 0,8 procent. Dit is de strengste kwaliteitsklasse. Vierge olijfolie heeft een iets hoger zuurgehalte en een minder uitgesproken smaak. Olijfolie zonder verdere aanduiding is meestal een mengsel van geraffineerde en vierge olie. Op het etiket kun je ook letten op het oogstjaar en het land van herkomst. Hoe recenter de oogst, hoe frisser de smaak. Olie die al twee jaar of langer in de winkel staat, heeft vaak al aan kwaliteit ingeboet. Een lage prijs kan soms wijzen op een minder zorgvuldig productieproces. Het is de moeite waard om te investeren in een goede fles, zeker als je de olie rauw gebruikt.
Veelgestelde vragen over olijfolie
Is olijfolie geschikt voor mensen met een hoog cholesterol?
Olijfolie bevat voornamelijk enkelvoudig onverzadigd vet. Dit type vet kan helpen om het LDL-cholesterol, ook wel het slechte cholesterol genoemd, te verlagen. Het vervangt daarmee ongezondere vetten in het dieet. Mensen met een hoog cholesterol kunnen olijfolie gebruiken als onderdeel van een gevarieerd voedingspatroon, maar het is geen vervanging voor medisch advies.
Wat is het verschil tussen koud geperst en extra vierge?
Koud geperst betekent dat de olijven zijn geperst zonder gebruik van warmte, zodat er geen hitte de kwaliteit aantast. Extra vierge is een kwaliteitsaanduiding die aangeeft dat de olie een zuurgraad heeft van minder dan 0,8 procent en vrij is van fouten in geur en smaak. Veel extra vierge olie is ook koud geperst, maar de termen betekenen niet precies hetzelfde.
Hoe lang is een geopende fles olijfolie houdbaar?
Een geopende fles olijfolie is het beste binnen drie tot zes maanden na opening te gebruiken. Bewaar de fles daarna goed afgesloten op een koele, donkere plek. Blootstelling aan licht, lucht en warmte versnelt het oxidatieproces, waardoor de olie ranzig kan worden. Een ranzig ruikende olie kun je beter weggooien.
Kun je olijfolie gebruiken op de huid van kinderen?
Olijfolie wordt soms gebruikt als verzachtend middel bij droge of geïrriteerde huid. Toch is het verstandig om voorzichtig te zijn bij jonge kinderen en baby’s. Onderzoek wijst erop dat olijfolie bij sommige kinderen de huidbarrière kan verstoren. Raadpleeg bij twijfel een arts of huidspecialist voordat je het toepast bij jonge kinderen.